خلوت انس

شرح بيتي از حافظ
در دايره قسمت ما نقطه پرگاريم
لطف آنچه تو انديشي حكم آنچه تو فرمائي

با توجه به مصرع دوم اين بيت و در نظر گرفتن معني آن ميتوان مراد از مصرع اول را اينطور تصور و ترسيم نمود:
موقعيت و جهت نقطه پرگار به محيط دايره‌اي كه از گردش پرگار رسم ميشود كاملاً يكسان و علي السّويّه است، يعني هر نقطه از خط محيط را كه در نظر بگيريم فاصله آن تا نقطه مركز همان فاصله‌اي است كه ديگر نقاط محيط دارند، بعبارت ديگر نقطه مركز كه همان نقطه پرگار است نسبت به نقطه‌اي از نقاط محيط مزيد اختصاصي ندارد، حضرت خواجه رضوان الله تعالي عليه خطاب به معشوق ازل و ابد عرضه ميدارد: حالت و موقعيت ما نسبت به تقديرات تو و آنچه كه قسمت ما قرار داده‌اي دقيقاً همان حالت و موقعيت نقطه پرگار است نسبت به محيط دايره، يعني آنچه كه تو براي ما قسمت نموده‌اي ميپسنديم هر چه كه باشد، ميل قلبي ما به تقديرات تو يكسان و مساوي است، بلا باشد يا رخاء، مرض باشد يا صحت، فقر باشد يا غنا، چون همه اينها از جانب توست و هر چو تو ميپسندي خوب و صلاح و حق است.
اين معني همان مقام رضا است كه از عاليترين مقامات اولياء الله است، مؤيد توضيحات فوق آن است كه در بعضي از نسخ معتبر بجاي كلمه نقطه پرگار، نقطه تسليم آمده است و همچنين بيت قبل و بعد نيز مؤيد همين معناست:
اي درد توام درمان در بستر بيماري
وي ياد توام مونس در گوشه تنهائي
فكر خود و راي خود در عالم رندي نيست
كفر است در اين مذهب خود بيني و خود رائي...

نوشته شده در ساعت 11/11/2006 10:33:00 AM توسط آشنا